باسلام
تلاش عالمانه شما در مورد مقاله آشوب عقل دردين قابل ستايش است اميدوارم اين مقاله همانطور که گفتيد فتح بابی باشد برای بحث‌های دیگر
من مشتاقانه منتظر نکته يا بي هاي ديگري از شما در اين موردهستم
با تشکر

I understand what you are saying, I am playing the role of the devil's advocate in here.

Note that in your argument you are puting a structure on the religion which might not be intention of its founder.

The point that I am trying to make is as follows:

You may look at religion as set of recommendations which everyone can evaluate it based on his/her logic and decide whether to adopt the recommendation and implement it in his/her life or not. In this view of religion you can very well forget the devine nature of the recommendations.

Or, you accept the religion as a closed system, (here I'm referring to The Book and its teachings) and if you find something which may look illogical to you, you accept it, and come up with 'justifications', and blame your limited understanding, and don't allow yourself to question the book.

Note that, there are still statements in The Book, which do not make sense to common sense and logic.

Now adopting a hybrid stance which is a mixture of the two creates a lot of gray. To give an example, one should accept whatever is written in the book, accept that the prophete was free of sin and mistake, but only in reciting and repeating the verses of the book. But his interpretations and his approach is allowed to be examined by human logic.

One can ask, why do you create a boarder, and does not allow the logic to examine all of it.

After all, what is the purpose of religion? Is it to create a personal and social system, or is it to give suggestions for well-being of human being.

The way we look at the purpose of the religion, and the intensity of the role of god in it, deeply determines our view towards the religion.
***
ممنون‌ام. سعی می‌کنم سر فرصت توضيح بيشتری بدهم.

د. م.

There is one point which is vague in your argument, and that is the phrase "Aghl pazir", you are referring to it as a a universal concept with its own axioms and frame work, which you can apply it to anything.The way I look at religion, is a closed system, with its own sets of axioms, by which you can evaluate the truthfulness of statements. To give an analogy, it is similar to non-euclidean geometry. It does not make sense to prove theorems in this system using what is commonly known in euclidean geometry. Similarly I think one needs to fine tune what is known as "aghl" to framework defined by the system under consideration.
***
بگذاريد توضيح بدهم: مقصود من از «عقل‌پذير بودن» اين بود که مقوله‌ای در حوزه‌ی عقل قرار می‌گيرد، در حوزه‌ی داوری و سنجش عقلانی. اين يک.

دوم اين‌که من قرار نيست عقل را تطبيق بدهيم با دين. دين خودش بايد با عقل تطبيق پيدا کند و خودش را بايد با آن تطابق دهد. دين اساساً بايد عقلانی باشد. دينی که عقلانی نباشد، به کار بشر نمی‌آيد. دقت کنيد که من دنبال اين نيستم عقلی تازه معرفی کنم. حرفِ من اين است که اگر حوزه‌هايی هستند که عقل اساساً توانِ ورودِ در آن‌ها را ندارد يا اصولاً نسبت به آن‌ها بی‌اعتناست، فرقی نمی‌کند آن حوزه از دين صادر شده باشد يا غير دين. اما اگر چیزی باشد که بتوان عقلاً آن را سنجيد، دين نمی‌تواند واردِ آن حوزه شود.

پس، بر می‌گرديم به همان مدعای اصلی من: دين یک متن است که از آن تفسيرهای مختلفی ارايه می‌شود. اگر زمانی تفسيری کارکرد داشته و با عقلِ امروزِ ما (يا حتی عقلِ آن روز) تضاد دارد، هيچ دليلی نيست برای اين‌که کماکان چنين بماند. مقولاتِ دينی که متعین نیستند. وجود يا عدم وجودِ خدا، مثل يا قانون فيزيکی قابل تأييد يا تکذيب نيست. پس اگر تفسيری آن متنِ صامت را ناطق کرده است و به صدا در آورده و اين تفسير با عقل تضاد دارد، تکليفِ دينی ما کنار نهادن همين تفسير است، نه کنار گذاشتن عقل به استدلالِ اين‌که سيستم فکری دينی بسته است. سيستم فکری دينی باز و بسته ندارد. آن تفسيرهای دينی است که می‌توانند باز و بسته باشند. تفسير را می‌توان کنار گذاشت، نقد کرد يا نفی کرد. اين دين نيست که زير تيغ نقد می‌رود، تفسيرها از دين است که جراحی سنجيده می‌شوند.

د. م.

The problem gets sever when two systems with different sets of axioms interfer. I agree with you on all counts, however, what is refered to as "Aghl o Mantegh" often times follows the axioms of common sense, or man-made sets of values, not that of the devine ones. Hence, evaluating thruthfulness of statements made within a devine system with the logic and values outside that system is wrong and misleading.

It was very difficult typing in farsi, and I went through a lot of hassle typing the previous posting.
***
بله. حرف شما صد در صد صحيح است. مشکل تقابل عقل و دين يا فلسفه عمدتاً از آن‌جا پديد آمده است که در بعضی از زمينه‌هايی که بايد به عقل رجوع شود، به وحی رجوع می‌شود، حال آن‌که در آن زمينه‌ها نه وحی ادعايی اکثری دارد و نه عقل در آن‌ها ناتوان است. چنان‌که اشاره کردم، اساساً وقتی «می‌شود» در بعضی از زمينه‌ها از رويکرد عقلی استفاده کرد و افراد - تعدادشان يک نفر باشد يا يک ميليارد نفر - در اصل ماجرا تغييری نمی‌گذارد. موضوع کماکان عقل‌پذير باقی می‌ماند و می‌تواند آن را به ترازوی عقل سنجيد. معتزله يک نمونه از اين گروه‌ها در تاريخ مسلمين هستند. گمان می‌کنم اختلاف بر سر تعيين مصاديق و مشخص کردن موضوعاتی است که سرشتی وحيانی دارند. متشرعين و ظاهريان البته دايره‌ی وحيانی بودن احکامِ دين را بسيار وسيع می‌گيرند و البته با اين‌هاست که عقل‌گرايان مشکل پيدا می‌کنند. وقتی دايره‌ی شمول وحی را محدود به «اقل لازم» بکنيم، تناقض‌ها به تدريج مرتفع می‌شوند.

د. م.

به نظرمن واردکردن عقل ومنطق درسیستمی که در اصل وریشه برپایه عقل ومنطق نیست کار بیهوده ایست. چراکه عقل در مرحله اثبات خدا ناتوان می ماندومجالی برای مکاشفه در وحی و نبوت و معاد نمی ماند. به همین دلیل با داشتن "مقدم" ی که درستیش اثبات نشده بحث منطقی در مورده گزارهای نتیجه شده جز اتلاف وقت نیست.
***
اينجا اصلاً بحث عقل بر سر اثبات خدا نيست. اين دو حوزه را بايد از هم تفکيک کرد. عقل و استدلال نه تنها در دين که حتی در رياضيات بر سر اصول موضوعه دچار مشکل است. پس اين مقايسه قياس مع الفارق است.

در ثانی بايد به يک نکته توجه داشت. هدفِ من علمی کردنِ دين نيست. همه‌ی گزاره‌های دينی از جنس گزاره‌های علمی نيستند. در نتيجه درباره‌ی گزاره‌هايی که علمی نيستند نمی‌توانند حکم علمی صادر کرد. مسأله تشخيص استدلالی بودن يا نبودن يک گزاره است. حرفِ من دقيقاً اين است که اين حوزه‌ها بايد تفکيک شوند. از آن گذشته در دين کسی در پی «اثبات» آن مقدم - يعنی خدا - نيست. درست مثل اصول موضوعه‌ی هندسه‌ی اقليدسی. حال چرا بايد مثلاً بحث عقلی درباره‌ی مسأله‌ای که دقيقاً در حوزه‌ی عقل است اتلافِ وقت باشد. مسأله این است که يا يک موضوع را عقلاً می‌شود در ترازوی نقد و سنجش عقل نهاد يا نه؟ بحث اين نيست که آيا عده‌ای حاضر هستند درباره‌ی آن حرف بزنند يا نه. حرف شما ناظر به اين جمله‌ی اخير است. و گرنه ارباب کليسا هرگز حاضر نبودند درباره‌ی کروی بودن زمين حرف بزنند. اين‌که آن‌ها درباره‌ی کروی بودن زمين با دانشمندان اختلاف نظر داشته‌اند، نتيجه نمی‌دهد که بحث کردن درباره‌ی کروی بودن زمين، «اتلاف وقت» است. در عصر روشنگری با جايی رسيديم که اتوريته‌ی کليسا از حوزه‌ای که خارج از اتوريته‌اش بود، عقب‌نشينی کرد و متواضع شد. همين اتفاق در عالم اسلام نيز می‌تواند رخ بدهد. لذا من هيچ تناقض و تضادی نمی‌بينم. باز هم می‌گويم که دقت کنيد بحث ما درباره‌ی موضوعات خارج از تعلق عقل نيست. در دين گزاره‌هايی هستند که به قول پوپر «ابطال‌ناپذير» هستند. ما درباره‌ی اين‌ها حرف نمی‌زنيم. اگر سخن شما ناظر به «ابطال‌ناپذير»ها باشد، من اختلافی با شما ندارم. ظاهراً حرفِ شما اين است که «هر چه در دين است» در دايره‌ی ابطال‌ناپذيرها می‌افتد، که عقلاً و منطقاً حرف نادرستی است.