طلبه‌ی بزرگوار وبلاگستان اخيراً مطلبی نوشته است (اندکی داغ!) درباره‌ی حجاب. امروز با استاد نازنينی توفيق صحبت افتاد و اشاره‌ی به ماجرای حجاب رفت. ايشان از آقای مطهری نقل می‌کرد که گفته بود ما در اسلام پيش از اين چنين احکام سختگيرانه‌ای درباره‌ی پوشش و حجاب نداشته‌ايم و روحانيت ما عملاً بنای اين رفتار را از زمان رضا خان به بعد نهاده است و گرنه در فقه ما نيز اين سخت‌گيری‌ها به اين شکل وجود نداشته است. من به جزييات روايت کار ندارم. نکته‌ی مندرج در اين سخن از خود آن مهم‌تر است و اين ماجرا را می‌توان از ديد جامعه‌شناختی لحاظ کرد.

به همان اندازه که اين احکام سخت‌گيرانه در واکنش به عمل سياسی يک حاکم به لايه‌های مختلف جامعه سرايت می‌کند و حتی تفکر فقهی علمای دينی را تحت تأثير قرار می‌دهد، می‌توان گفت که عکس آن نيز صادق است. آشکارا می‌توان صدق اين مدعا را در آن‌چه امروز در کشور ما در باب حجاب رخ می‌دهد ديد. يعنی عملاً باز به واکنشی شديد رسيده‌ايم در برابر اجبار و اضطرار. وقتی يک «انتخاب» اجتماعی را به يک «تکليف» تغييرناپذير شرعی تقليل می‌دهيم، نتيجه همين می‌شود که امروز به آن دست به گريبان هستند. از آن طرف هم وقتی حاکميت سياسی رضاخان «انتخاب» اجتماعیِ پوشش را به «قانون» لايتغيری فرو می‌کاهد نتيجه باز همان است. شباهت‌های ديگر اين دو مقايسه را البته می‌توان به تفصيل بازخوانی کرد. اما نکته‌ی اساسی اين است که حجاب بسی بيش از اين‌که حکم شريعت باشد، متأثر است از آداب و رسوم جامعه‌ای که مردم در آن زندگی می‌کنند و «حجاب» در کشور ما چه پيش از انقلاب و چه پس از انقلاب، سخت گره خورده است به سياست. باشد که روزی روزگاری به حجاب فارغ از سياست و بی سياست شدن برسيم!

مطالب مرتبط:
اهل کتاب، حجاب و حيوانات (ياسر ميردامادی)
پوشش زنان نامسلمان (عليرضا مازاريان)
در مورد حجاب (احمد قابل)
تصوير شريعت در قابی از عقل، بر ديوار زمان؟ (ملکوت)
پ.ن. متن مقاله‌ی احمد قابل را اگر بخوانيد، می‌بينيد با تکيه بر مستندات فقهی، بنا بر همان شريعت و همان فقه که برخی امروز دلايل وجوب حجاب (به معنای حکومتی‌ امروزی‌اش) را از آن استخراج کرده‌اند، به نتيجه‌ی «عدم وجوب پوشش سر و گردن» رسيده است! جالب‌تر بررسی آيات قرآن مربوط به حجاب است که هيچ تهديد و توعيدی در آن‌ها نيست.